Kultura po 3 ikonoklazmach

               Upadek Konstantynopola, podobnie jak wcześniejsze zdobycie Aleksandrii był niewyobrażalną katastrofą dla kultury i dziedzictwa naszej religii oraz naszej cywilizacji. W obu zdobytych miastach muzułmanie w pierwszej kolejności spalili biblioteki miejskie, kościelne, zakonne oraz księgozbiory prywatne. W drugiej kolejności ofiarą padły wszelkie przedstawienia – obrazy świeckie oraz ikony. Nie należy też zapomnieć o takich „drobiazgach” jak relikwiarze wykonane ze szlachetnych kruszców czy dzwony lane z brązu. Zniszczono mozaiki. Zamalowano freski. Nad kwitnącymi niegdyś krynicami sztuki i nauki chrześcijańskiej zapadła ciemna noc islamu.

                Drugi ikonoklazm nastąpił wraz z reformacją. Luter zniósł kult świętych, wykpił oddawanie czci relikwiom, zlikwidował zakony będące często skarbnicami sztuki a ich księgozbiory w ogromnej części uległy zniszczeniu. Znów ofiarą świętokradców padły wszelkie dzieła sztuki i relikwiarze wykonane z kruszców. Przetapiano srebrne trumny i wota. Palono obrazy, rąbano siekierami rzeźby i feretrony. Kto chce zobaczyć na własne oczy ślad tej orgii destrukcji polecam muzeum archeologiczne w Lund (Szwecja). W dziale poświęconym sztuce katolickiej można obejrzeć resztki porąbanych i nadpalonych rzeźb.

                Trzeci ikonoklazm na taką skalę nastąpił dopiero po rewolucji październikowej. Jego ofiarą padły znów księgozbiory, kolekcje rękopisów religijnych, niewyobrażalna ilość ikon, relikwie świętych. W bluźnierczym szale niszczono freski i szaty liturgiczne. Nie oszczędzono tysięcy budynków sakralnych.

                Nasza kultura to często pokłosie obcowania z dziełami sztuki dawnych mistrzów. Nasze dzieła wyrastają z ich dzieł. Zachwyt nad dokonaniami poprzedników pobudza do własnych prób, do chęci przebicia ich dokonań.

                Jak wyglądała by nasza sztuka mogąc czerpać z dokonań chrześcijańskiego Egiptu i Bizancjum? Jak szuka prawosławna rozwinęła by się w XX wieku gdyby jej twórcy przeżyli komunistyczny holocaust i mogli nadal tworzyć? Jak oddziaływałaby na sztukę i estetkę Europy i co zaadaptowałaby z rozwiązań zachodnich i południowych…